تعداد بازدید: 3550

توصیه به دیگران 2

پنجشنبه 25 ارديبهشت 1393-9:36

مقدمه ای بر تحلیل کارکردی آموزش و پرورش

عالمی از نو بباید ساخت

امروز که نزدیک به یک سال از زمان انتخابات ریاست جمهوری می گذرد و حکم تغییراز ضروریات انتخابات به شمار می رود، علاقه مندیم که در تغییر مدیران تحول ساختاری با رویکرد " کارکرد گرائی " مد نظر قرار گیرد  و روند تکاملی نهادینه شود.


 

مازندنومه؛ سرویس اجتماعی، لیلا صحرایی، کارشناس ارشد علوم اجتماعی: از آن جائی که نگارنده، خود از خانواده فرهنگی است و سالها تجربه خدمت را درمدارس تهران و ساری دارد، در این مقاله می کوشد ضمن آشنائی با مفهوم " کارکرد گرائی " به نقش آن در آموزش وپرورش تکیه کند. با ذکر این نکته که همراهی دیگرهمکاران فرهنگی به تبیین این مفهوم به شایسته ترین وجهی مدد می نماید.  

نظریه پردازان " کارکردگرایی "، کارکرد را مجموعه فعالیت هایی که در جهت برآوردن نیاز و یا نیازهای یک نظام   است،  تعریف کرده اند و از نظر آنها ساختارهای یک نظام برای پاسخگویی به نیازها شکل  گرفته، درجامعه دارای کارکرد است.

ساختار به کلیه عناصر تشکیل دهنده سازمان بر می گردد، سازمان با توجه به کارکردش به ساختار سنتی و ساختار نو نام گذاری می شود وکنشگری به فعالیّتی  اشاره دارد که درجهت تغییر و میل به تکامل ساختاری انجام می گیرد.

با توجه به دیدگاه " کارکردگرایان" لاجرم این دست از سوالها مطرح می شود که اصولا":

 آموزش و پرورش در جهت پاسخگویی به چه نیاز انسانی به وجود آمده است ؟

 با روند تحولات جهانی چه تغییر و رسالتی برای این وزارتخانه با اهمیتی همچون آموزش و پرورش لحاظ می شود؟

 آموزش و پرورش که بخش قابل توجهی از نیروی انسانی را در بر می گیرد، چه دیدگاهی به کنشگران و نقادان دارد؟

آیا دراین نظام آموزشی ملاحظات کنشگران مهم تراست یا ساختارهای موجودی که تاکنون نتوانسته است نظر بهره مندان آن را تامین نماید و البته که مصداق آن درحجم بسیار زیاد کلاسهای آموزشی خارج ازمسئولیت وزارتخانه آموزش و پرورش قابل ملاحظه است !

آیا همین موضوع " احساس نیاز دانش آموزان به کلاسهای آموزشی خارج از مدرسه " تصدیق نا کارآمدی ساختار با نیاز جامعه نیست ؟

این نظام آموزشی و با همین سبک و سیاق برای چه گروه هایی از جوامع ما کارکرد دارد و چه گروه های اجتماعی از آن منتفع می شوند؟

  در آموزش و پرورش سنتی که با هدف با سواد کردن جامعه شکل گرفته  بیشتر بر ساختارها تاکید می شود ودر آن کنشگران  به بازی گرفته نمی شوند تا آثار خلاقیت و نو آوری آنان به کار آید.

 ساختارها و دستورالعمل ها برای افراد الزام آورند و همه  تلاش آنها در جهت رفع همان نیازمندیهای تعریف شده اولیه حرکت می کنند که ممکن است امروز آن نیازها دیگر وجود نداشته باشد و یا بخش عمده ای از نیاز جامعه نباشد، چرا که نیازها جدیدند و ساختارها  قدیمی اند.

در این نظام آموزشی، نیازهای جدید رصد نمی شود و ساختار جدیدی  هم برای آن شکل نمی گیرد، مضاف بر اینکه بسیاری از ساختارهای موجود به دلیل نبود پاسخگویی به نیازها " بی کارکرد " شده اند. چنین نظامی، پویایی خود را از دست می دهد و قابلیت بهره برداری از توان و ظرفیت جامعه خود را ندارد.

با این حال اهداف جدید در آن بر اساس نیاز های جدید تعریف نمی شود و از تعامل و مشارکت کنشگران خبری نیست، حالت ایستایی می یابد و تحول و دگرگونی در جهت تکامل را نمی پذیرد،  فاصله میان کنشگران و ساختارهای آموزش و پرورش بیشتر می شود و موجب بیگانگی کنشگران با این ساختارهای قدیمی می شود، چرا که در این شرایط بسیاری از ساختارهای موجود فاقد کارکرد مثبت یا دارای کارکرد صوری و منفی اند.

این نظام سنتی قدرت حذف و اصلاح ساختار را ندارد و به کار گیری همان  ساختار قدیمی را ضروری می داند، در حالی که کارکردهای این نظام سنتی توان رفع نیاز نداشته و در جهت حفظ انسجام و یکپارچگی عمل نمی کند.

آموزش و پرورشی که پویا نباشد و به نیاز های جامعه بی توجه باشد، توان و انرژی همکاران را مستهلک می کند، سوال مطرح نمی کند و اجازه پرسشگری نمی دهد و به همین جهت رو به سوی آینده ندارد و همگام با نیاز جامعه پیش نمی رود .

 وقتی روحیه پرسشگری رشد نکند، فاصله آن از عقلانیت بیشتر می شود و قادر به پاسخگویی به مطالبات و خواسته های جامعه جدید  و در حال گذاری همچون جوامع ما  نخواهد بود.جامعه ای که نیاز ها و مطالبات آن فراتر از نظامی است که آموزش می دهد .

اینکه چنین نظامی برای کدام گروه کارکرد دارد روشن است! کسانی  که در این سیستم خلاق و نوآور باشند بیشترین آسیب را دیده و در روند های جاری مشارکت داده نمی شوند. در چنین شرایطی کشمکشی ذهنی بین کنشگران خلاق و ساختارهای موجود شکل می گیرد و موجب اضمحلال توان و انرژی معلمان و متعلمان می شود.

امروز که نزدیک به یک سال از زمان انتخابات ریاست جمهوری می گذرد و حکم تغییراز ضروریات انتخابات به شمار می رود، علاقه مندیم که در تغییر مدیران تحول ساختاری با رویکرد " کارکرد گرائی " مد نظر قرار گیرد  و روند تکاملی نهادینه شود.

 امروز نوع نگاه به انسان و توانایی وی متحول و این خود بنای همه پیشرفت های بشری قلمداد شده است. در این تحول انسان آزاد شمرده می شود و خلاقیت و نو آوری راه خود را می گشاید.

بر این اساس به تعامل و مشارکت تاکید می شود و علوم انسانی و هنر به عنوان اساس معرفت بشری مورد توجه قرارمی گیرد. بسیاری از ساختارهای  کهنه تعدیل و یا حذف و نگاه مدیران  جهانی می شود. بنابر این ضروری می نماید مدیران آموزش وپرورش جهانی بیندیشند و در سطح ملی و محلی به شایستگی عمل کنند.

   برآورده نشدن مطالبات جامعه در سطح آموزش و پرورش خواه، ناخواه به تحولی عظیم منجرمی شود و همه موارد اصلاحات آموزشی را ضروری والزامی می سازد که در آن عقلانیت، مهارت آموزی، مشارکت جویی، انعطاف پذیری و خلاقیت توسعه می یابد.

 جامعه امروز نیازمند افراد مسئول، خلّاق و مبتکر و مصمم به اراده و قاطعیت در تصمیم گیری است تا آثار گفتمان عقلانی تجلی یابد.

تغییر در نگاه ها عمده ترین عامل تحول است تا بستر رشد اجتماعی و فرهنگی انجام شود. در این میان مهم ترین عامل، نیروی انسانی ماهر است که هم دارای تخصص حرفه ای و هم تخصص اجتماعی است و فی نفسه می تواند عامل این تغییر باشد.

لازمه خروج از وضع کنونی و رفتن به سوی توسعه همه جانبه، لاجرم تغییر نگرش افراد جامعه را می طلبد؛ به قول حافظ : عالمی از نو بباید ساخت وز نو آدمی

  این تحولی است که در ساختار و اهداف آموزش و پرورش باید روی دهد و دیگر سازمانها نیز به کمک آن بیایند.

امید است نسیم تغییر در آموزش و پرورش وزیدن بگیرد و نیک اندیشان اصلاح طلب و خوش فکردر تبیین اهداف " کارکردگرائی " اهتمام بورزند.

ما همکاران خودمان را فرهنگی می نامیم  پس به لحاظ فرهنگی ما توان وشایستگی آن را داریم که ساختاری مطابق نیاز کشور ودر خور فرهنگ هم عصران خودمان داشته باشیم.

 


  • جمعه 10 مرداد 1393-2:54

    با سلام و احترام به نظرم تحلیل بسیار جالبی بود. در پاسخ به دوستمان که گفته بود برگردان فونکشن اشتباه است باید بگم معادل درست انگلیسی function به معنای کارکرد است ولی خانم صحرایی بر مبنای نظریه کارکردگرایی تلاش کرده بود تحلیلی ارائه کند.

    • شنبه 27 ارديبهشت 1393-14:4

      بادرود مفهوم بر گردان فونکشن که کارکردگرا معنا کرده اىد اشتباه است رجوع کنىد به مقاله د دکتر سروش درهمىن زمىنه

      • جمعه 26 ارديبهشت 1393-20:12

        اصلا ربطی به موضوع نداشت

        • فرهنگیان مازندران پاسخ به این دیدگاه 3 0
          جمعه 26 ارديبهشت 1393-14:54

          با روند ی که این مدیرکل در مازندران دارد این مهم تحقق نخواهد یافت . افراد لایق پشت خط مانده اند . استاد ابوالحسن پورشریعه وگزینه محبوب استان مازندران چرا مورد بی مهری قرار می گیرد ؟ افراد توانمند دیگر هم پشت خط مانده اند براستی چرا ؟

          • صمد علیپورپاسخ به این دیدگاه 2 0
            جمعه 26 ارديبهشت 1393-12:42

            ضمن اظهار خرسندی از یادداشت و مطلب ژرف و پر نکته ی سرکار خانم صحرایی که اهداف مهمی چون عقلانیت و پرسشگری ، پاسخگو نبودن به نیازها، توجه به مقوله ی مهم مشارکت ، تطابق آموزش ها با معرفت های بشری و دینی ، قدیمی بودن ساختارها ، و خلاقیت و نوآوری را برای نهاد تعلیم و تربیت ما یادآور شدند ، من هم اضافه می نمایم که مدرسه باید دانش آموزی را تربیت نماید که توانایی فهم و هضم تغییر و تحولات جامعه ی خود در تمامی ابعاد علمی ، فرهنگی ، اجتماعی و هنری را داشته باشد . مدرسه باید فرهنگ پرسیدن و پرسشگری را در همان پایه های نخستین به مخاطبان خود بیآموزد . برای رشد تفکر و برای رویش نهال جان پرور تفکر باید پرسش و پرسیدن را به رسمیت بشناسیم و برای ایجاد پرسش باید پیش از هر کاری امنیت پرسیدن فراهم شود . مدرسه باید در نهادینه کردن باور ، اندیشه و احساس عدالت خواهی ، احترام به دیگری ، رعایت حقوق و آزادی های هم نوع و هم کیش خود و صد ها خصلت و خوی حقیقت خواهی و صفات مثبت اخلاقی و بویژه استقلا ل فکری و آزاد اندیشی ، از هیچ کوشش و تلاشی دریغ ننماید . اعمال روش های سطحی نگر و ظاهرگرایانه دانش آموز را از تربیت صحیح و عقلانی ، درونی و طبیعی بازمی ِدارد . راستی خانواده ها و زیبا تر بگویم نهاد های مدنی مرتبط با نهاد تعلیم و تربیت ( اگر وجود داشته باشند ) و نیز اندیشمندان مستقل ، چقدر در پر محتوی نمودن مواد درسی نقش دارند ؟ . جایگاه واقعی نها د های مدنی و انجمن های صنفی و علمی مرتبط با آموزش و پرورش کجاست ؟ . امید است مدیران اجرایی استانی و نیز مدیران ارشد مهمترین نهاد تعلیمی و تربیتی به این گفته ها و دیگر گفته ها و ناگفته های صاحب نظران و اندیشمندان عنایت نمایند و مهمتر اینکه فضای بسته ی نقد و نظرآزادانه و تحلیل گرانه را به روی معلمان دردمند این روزگار که در این کامنت مختصر ازطرح امور مربوط به معیشت و زیست عزتمند آنان غافل شدیم بگشایند . اما من از زبان این معلمان آگاه میگویم که دلم سخت برای این ذهن های چالاک و فعال نوجوانان و جوانان به درد میآید . و در یایان حیفم میآید این عبارت پر مغز و نغز یکی از جامعه شناسان اندیشمند معاصر استاد مقصود فراستخواه راکه توصیه می کنم حتما" اهل درد و دغدغه سری به سایتش و کتاب هایش بزنند ، نقل نکنم :
            " نظام آموزش و پرورش کشور هرچند هم که دیر شده است، باید به سوی جهان واقعی زندگی دانش آموزان برگردد "

            • پنجشنبه 25 ارديبهشت 1393-17:36

              در عالم همه افعال آدمی در همه حوزه ها ی سیاسی , اجتماعی , آموزشی ,فرهنگی , اقتصادی و ...... بز غایت و مدار کارکرد مثبت و تامین نیاز انسان معنا می شود به عبارتی از آنجائیکه توقعات و نیار بشری ارتقاء میابد به تناسب آن میبایست ساختار سیاسی , اجتمائی و.... نیز ارتقاء یابد تا امکان ظرفیت یابی جهت تامین نیاز فراهم گردد در غیر این صورت مفهوم عقب مانده گی کشور ها بر جسته میشود با همین معیار کشور ها را عقب مانده , در حال توسعه و پیشرفته تقسیم بندی میکنند امید واریم کشور ما که از منابع و سرمایه سر شاری بر خوردار است شایسته کشور توسعه یافته است

              • پنجشنبه 25 ارديبهشت 1393-16:17

                تغییر در دیدگاه نسبت به انسان از مهمترین اتفاقاتی است که باید در آموزش و پرورش اتفاق افتد .لازمه آن وجود مدیرانی است که با این دیدگاه باور داشته باشند که متاسقانه کمتر در نگاه مدیران دیده باشد .مدیرانی که با باور به این دیدگاه می توانند منشا تحولات اساسی در بین نسل رو به رشد و جامعه پذیر جامعه باشند اما هزاران افسوس که وجود چنین مدیران و چنین دیدگاههایی در این حوزه انسان سازی خالی است و ما شاهد افول آموزش و پرورش هستیم

                • پنجشنبه 25 ارديبهشت 1393-12:4

                  با تشکر از سرکار خانم صحرایی به امید روزهای روشن

                  • پنجشنبه 25 ارديبهشت 1393-10:23

                    نگارنده به موضوع بسیار اساسی و مهمی اشاره داشتند که جای قدردانی و تشکر دارد

                    • پنجشنبه 25 ارديبهشت 1393-12:15

                      سر کار خانم صحرایی با شما موافقم.امیدواریم مسئولان عالی استان که اصلی ترین نقش را در ایجاد فضای جدید و نو دارند به این مهم توجه نمایند که تغییرات به هنگام و هدفمند می تواند پویایی ایجاد کند.امری که متاسفانه تا این لحظه به دلیل برخی ملاحظات چندان نمود قابل قبولی خصوصا در برخی مناصب آموزش و پرورش نداشته است.


                    ©2013 APG.ir