سه شنبه 17 بهمن 1396-23:39

گفتگو با تهیه کننده و کارگردان مستند «نیمایوشیج»

«جاده خاموش است»

شاهپور محمدی اصالتاً اردبیلی است، اما همسرش اهل دره نور و همسایه نیماست. مستند نیما که 11 سال پیش کلید خورد، برای تولید نهایی به حمایت مالی نیاز دارد و به همین دلیل این زوج هنرمند چند روزی است در ساری مشغول دیدار و رایزنی با مسئولان استان هستند. ابتدا قرار بود این مستند را در 7 و سپس در 13 قسمت تولید کنیم اما اکنون به 30 قسمت رسیده است. بر این باوریم مستند نیما یک بار ساخته شده و دیگر تکرار نمی‌شود. چند استاندار عوض شدند، اما پروژه بزرگ «نیما» به سرانجام نرسید محمدی می گوید: چندین سال است منتظریم مازندران تکانی بخورد و مشکل مالی پروژه را حل کنند...


  مازندنومه، سرویس فرهنگی و هنری:  شاهپور محمدی لیسانس کارگردانی حرفه ای سینما دارد، دربرخی فیلم ها و سریال ها از جمله سریال شهریار نقش آفرینی کرده و 11 سال است که تولید مجموعه مستندی از زندگی، اندیشه و آثار نیما یوشیج را شروع کرده که هنوز به پایان نرسیده است.

سیری در سرزمین آفتاب، یادگار مهر در سرزمین آفتاب(ساخته شده در کشور ژاپن)، سریال بلگراد، شهر سفید(ساخته شده در صربستان مونته نگرو)، فرهنگ ها سخن می گویند، در مسیر دوستی (ساخته شده در کشور کانادا)، از نور تا نوا، تالاب شورمست، طبیعت سربی، زوار شام، زوار کربلا و معدن خاموش بخشی از مستندهای ساخته شده توسط محمدی است.

محمدی اصالتاً اردبیلیی است، اما همسرش اهل روستای الیکای دره نور و همسایه نیماست. مجموعه مستند نیما اما برای تولید نهایی به حمایت مالی نیاز دارد و به همین دلیل این زوج هنرمند چند روزی است در ساری مشغول دیدار و رایزنی با مسئولان استان هستند. با آن ها گفتگو کردیم.

آقای محمدی، ایده تولید مجموعه مستند نیما چگونه به ذهن تان خطور کرد؟

وقتی در سریال شهریار بازی کوتاهی داشتم که به این نتیجه رسیدم مستندی هم درباره نیما باید ساخته شود، چون نیما به عنوان پدر شعر نوی فارسی، شخصیتی بزرگ بود که به آن نپرداخته بودند. به دره نور و روستای یوش رفت و آمد بسیاری داشتیم و همیشه در ذهنم بود درباره نیما نیز مستندی فاخر ودر شان این شاعر ملی بسازم.



با تلویزیون هم مذاکره داشتید؟

به دلیل ارتباط نیما با شخصیتهایی مثل فروغ فرخزاد، صادق هدایت، احمد شاملو و مانند این ها این مجموعه مستند نمی‌تواند در حوزه تلویزیون مطرح شود. هر یک از این افراد، بخشی از زندگی نیما هستند که جزو خطوط قرمز صدا و سیما محسوب می شوند. اگرچه با مسئولان صدا و سیما رایزنی کردیم تا راهکاری به ما نشان دهند اما این اتفاق نیفتاد.

ساخت مستند نیما چگونه شروع شد؟

پژوهشهای اولیه این پروژه از طریق دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه مازندران بود. در همایش نیما در دانشگاه مازندران بود که با محمد عظیمی از نیماپژوهان مازندرانی آشنا شدیم و به واسطه این آشنایی، پژوهش های گسترده تری از طریق این محقق در اختیار ما قرار گرفت و به منابع بیشتری دست پیدا کردیم. به نوعی باحضور اقای عظیمی پژوهشهای کاملتری در اختیار ما قرارگرفت و خیال ما از بخش محتوایی کار راحت شد. با توجه به گستردگی پژوهشها به نوعی انگار که از رودخانه وارد اقیانوس شدیم. ساخت پروژه گسترش یافت و هم اکنون در سال یازدهم تولید هستیم.

ابتدا قرار بود این مجموعه را در 7 و سپس در 13 قسمت تولید کنیم اما اکنون به 30 قسمت رسیده است. بر این باوریم مستند نیما با این گستردگی یک بار ساخته می شود و دیگر تکرار نمی‌شود.



این مستند شامل چه بخش هایی است؟

براساس پژوهشهای اقای عظیمی تمام دوره های تاریخی زندگی نیما روایت می شود و بازسازی های بزرگ تاریخی هم خواهیم داشت. به عنوان نمونه حضور نیما در شهر بارفروش یا بابل امروزی، خانه تهران وهمسایگی با جلال ال احمد و سیمین دانشور و حضور در مدرسه شهر آستارا و... بامشاوره  آقای عظیمی به عنوان نویسنده و پژوهشگر پروژه جملگی بازسازی می شوند.

ابتدا ساختار اجرایی کار را مصاحبه محور و روایی تصور کرده بودم اما برنامه های پیش بینی نشده ای در مسیر ساخت این مجموعه اتفاق افتاد که روند وسیر داستانی کار ا تغییر داد.

داستان نیما چگونه روایت می‌شود؟

مجموعه به شکل سفرنامه است به این صورت که چهار دختر دانشجو با یک ماشین جیپ توریستی وارد دره نور می شوند. محیط زیست، جامعه شناسی، ادبیات و مردم شناسی منطقه، موضوع مشترک پایان نامه این چهار دختر است که نیما محوریت این پایان نامه میباشد.

برای نقش نیما شبیه سازی های خوبی صورت گرفت و به سراغ نوادگان اسفندیاری‌ها رفتیم تا نوستالژی موضوع و منطقه نیز حفظ شود. کار شد ترکیبی. به سراغ نیمادیده ها رفتیم، پیرمردهای 80-90 ساله ای که خاطراتی ازنیماداشتند‌ هم چنین دره نور به واسطه نیما معرفی شد و به وجوه مختلف زندگی نیما در منطقه وزادگاه ایشان پرداختیم.

چرا ساخت این مستند با وقفه همراه شد؟

برای دیدار با یک سری صاحبنظران شعرنیمایی که در ایران نبودند به چند سفر خارجی رفتم و همزمان با گسترده شدن کار، با مشکل مالی مواجه شدیم. ۱۱سال پیش برای شروع واستارت کارو تامین مالی این پروژه، فیلمنامه هایی که سالها برای نگارش انها وقت گذاشته بودیم به قیمت خیلی کم  فروختیم، 12 فیلمنامه را به مبلغ 6 میلیون تومان فروختیم تا پول اولیه برای شروع کار را تهیه کنیم که رفته رفته هزینه های کار دیگه کمر شکن شد.



برای رفع مشکل مالی این پروژه ملی به مسئولان استان هم مراجعه کردید؟

در آن مقطع به سراغ نمایندگان مازندران و استاندار وقت آقای طاهایی رفتیم و اعلام کردیم که این پروژه درسطح ملی درحال ساخت است و حمایت مالی خوب می تواند به روند ساخت این مجموعه ملی ماندگار کمک کند. استاندار وقت دستور دادند صرفا مبلغ 50 میلیون تومان به ما کمک کنند و این پول قرار بود از طریق ارشاد به ما اختصاص یابد اما درعمل، ارشاد در زمان مدیریت حجت الاسلام ابراهیمی، مبلغ 10 میلیون تومان اختصاص داد که برای یک پروژه ملی با این حجم و گستردگی در حد یک شوخی بود.

گفتند پول نیست، بودجه کم است و... در کل باید بگویم پرونده کار قطور است، و در پیگیری هایم متاسفانه به نتیجه نرسیدم. همزمان با رفت و آمد برای تامین اعتبار، مصاحبه نیما دیده ها را هم ضبط می کردیم. همین تعلل مسئولان استان و نبود حمایت باعث شد استاد ستوده و استاد سیروس نیرو را از دست بدهیم. چند استاندار در مازندران عوض شدند و گوش شنوایی متاسفانه در کار نبود.

چقدر هزینه می برد تولید این پروژه؟

جالب اینه که تولید این مجموعه توجیه اقتصادی خوبی هم داشت که گوش شنوایی حتی برای مشارکت و سرمایه گذاری بخش خصوصی هم برای آن پیدا نشد. این مجموعه با پروانه نمایش خانگی ساخته می شود و 30 میلیون نسخه دی وی دی این مجموعه مستند 90 میلیارد تومان می تواند آورده داشته باشد. درعین حال چندین کاربری فرهنگی دیگری نیز برای این مجموعه مستند در نظر گرفته شده که اگر صرفا وارد شبکه نمایش خانگی هم بشود باز هم سودآور است و بخش خصوصی می تواند از آن بهره اقتصادی نیز ببرد.

این مستند به دلیل ارزش فرهنگی نیما تحت هر شرایطی، بازگشت سرمایه  دارد. چندین سال است منتظریم استان مازندران تکانی بخورد و مشکل مالی پروژه را حل کنند. وقتی دیدم مشکل حل نمی شود تولید  پروژه را متوقف کردم.



چه شد که پس از مدتی وقفه، دوباره برای شروع کار مجموعه مستند نیما به مازندران آمدید؟

چندی پیش به همت اداره کل میراث فرهنگی استان همایش جنگل های هیرکانی در قائم شهر برگزار شد که آقای عظیمی لطف کردند و در این همایش مستند «طبیعت سربی» بنده که درباره آسیب های معدن سرب روستای کلاونگای بلده بود، پخش شد. در کنار پخش این فیلم، سخنرانی کوتاهی هم داشتم.  همین موضوع و دیدارها باعث شد که موضوع حمایت از پروژه شاعر طبیعت ازطرف مدیرکل میراث فرهنگی مازندران  اقای دکتر بزرگ نیا مطرح شود و ایجاد انگیزه ای شد تا دوباره کار به گردش دربیاید و به مازندران بیاییم.

اکنون برف خوبی در منطقه باریده و می توانیم بخش هایی از زندگی نیما را که به برف و زمستان مربوط می شود، بازسازی کنیم. چون سال آینده حتی اگر تامین مالی هم صورت گرفته باشد ممکن است شاهد بارش چنین برفی نباشیم.

تا الان چقدر راش ضبط کرده اید؟

12 هزار دقیقه تصاویر ضبط شده داریم و افرادی حتی از کانال های خارج ازکشور برای خرید راش ها مراجعه کرده اند اما می دانید برای یک فیلمساز خوب نیست که این تصاویر را قبل از اتمام کار، بفروشد.

بنده خاطرات وسختی های این سالهارا هم نوشته ام که بعد از اتمام این پروژه اگر قسمت شد به کمک اقای عظیمی بنا دارم نگارش کتابی با عنوان وقایع نگاری شاعر طبیعت را به چاپ برسانم. اکثر همایش های مربوط به نیما را باز به همت جناب اقای عظیمی از سال 84 تاکنون ضبط کرده ایم تا در صورت نیاز بتوانیم از محتوای سخنرانی ها در مسیرکار و هم در مونتاژ استفاده کنیم.

اگر منابع مالی این پروژه تامین نشود ساخت مستند را تعطیل می کنید؟

هنوز انگیزه ام را برای اتمام کار پروژه نیما از دست نداده ام. اثر هنری برای هنرمند مانند فرزند اوست، این فرزند را تا جایی بزرگ کردیم و باید به ثمر برسانیم، نمی توانیم بگوییم دیگر فرزند ما نیست. نیازمند همت فرهنگی و خرد جمعی هستیم تا این پروژه به نتیجه برسد.

نیما از مفاخر بزرگ مازندران و از چهره های ملی کشور ماست. ناراحت نیستم که تاکنون 11 سال برای نیما وقت گذاشته ام، نیما آن قدر شان و جایگاه دارد که ارزش 11 سال وحتی بیشتر وقت صرف کردن را داشته باشد. هم اکنون نیز منتظریم تا با مکاتباتی که با استاندار محترم داشته ایم تکلیف حمایتهای مالی جهت تکمیل این پروژه مشخص شود.



*به عنوان یک زن مازندرانی وارد عرصه شدم

شهناز کامجو همسر شاهپور محمدی و اهل روستای الیلکای بلده نور است که هرچند حرفه اش مامایی است، اما دستی در هنر داشته و مدیریت تولید این پروژه را نیز دریک مقاطعی بر عهده داشته است.

وی درباره انگیزه اش برای تولید این مجموعه مستند نیما به مازندنومه گفت: هر شهر و استانی فرهیخته ای دارد که به آن می پردازند و مازندران نیز باید به نیما بپردازد.

کامجو با بیان اینکه این بار به عنوان یک زن مازندرانی وارد عرصه شدم تا پروژه را به نتیجه برسانم، اظهار کرد: دلم می سوزد برای این مفاخر بزرگ مازندران، تاکنون کار گسترده ای درسطح ملی انجام نشده است.

وی با اشاره به اینکه بخشی از بودجه استان باید به برنامه های فرهنگی بزرگی دراین سطح اختصاص یابد اما چرا این بودجه را اختصاص نمی دهند، افزود: تصمیم گرفتم کفش آهنی بپوشم و برای تامین اعتبار این پروژه تلاش کنم، همسرم برای این پروژه خیلی زحمت کشیده ولی بعد از سالها تلاش ناامید است و من با دیدن این شرایط واقعا ناراحت می شوم.

کامجو خاطرنشان کرد: همه ما مدیون روح نیما هستیم و من مطمئنم این پروژه به سرانجام خوبی می رسد، اما... تو را من چشم در راهم.